شهر كوفه كه مركز تشيع شمرده مىشد رقابت مذهبى داشت ، عده‌اى قابل توجه شيعه بودند و هم‌چنين در طرابلس و نابلس و طبريه و حلب و هرات شيعه بسيار بود و اهواز و سواحل خليج فارس از ايران ، مذهب شيعه « 1 » داشت . در آغاز اين قرن بودكه « ناصر اطروش » پس از سال‌ها تبليغ كه در شمال ايران به عمل آورد به ناحيه طبرستان استيلا يافت و سلطنت تأسيس كرد كه تا چند پشت ادامه داشت و پيش از « اطروش » نيز حسن بن زيد علوى سال‌ها در طبرستان سلطنت كرده بود . « 2 » در اين قرن فاطميين كه اسماعيلى بودند به مصر دست يافتند و سلطنت دامنه‌دارى ( 296 - 527 ق ) تشكيل دادند « 3 » بسيار اتفاق مىافتاد كه در شهرهاى بزرگ مانند بغداد و بصره و نيشابور كشمكش و زد و خورد و مهاجمه هايى ميان شيعه و سنى در مىگرفت و در برخى از آنها شيعه غلبه مىكرد و از پيش مىبرد . شيعه در قرن پنجم تا نهم هجرى از قرن پنچم تا اواخر قرن نهم شيعه به همان افزايش كه در قرن چهارم داشت ادامه مىداد و پادشاهانى نيز كه مذهب شيعه داشتند به‌وجود آمده از تشيع ترويج مىنمودند . در اواخر قرن پنجم هجرى دعوت اسماعيليه در قلاع الموت ريشه انداخت و اسماعيليه نزديك به يك قرن و نيم در وسط ايران در حال استقلال كامل مىزيستند « 4 » و

--> ( 1 ) . الحضارة الاسلاميه ، ج 1 ، ص 97 ( 2 ) . مروج الذهب ، ج 4 ، ص 373 و الملل و النحل ، ج 1 ، ص 254 ( 3 ) . تاريخ ابىالفداء ، ج 2 ، ص 63 و ج 3 ، ص 50 ( 4 ) . به تواريخ كامل و روضة الصفا و حبيب السير مراجعه شود